fot. Kacper Borkowski. Zdjęcie zdobyło II nagrodę w kategorii "Leśne prace" w XIV edycji konkursu fotograficznego „Lasy w obiektywach leśników” (lasy.gov.pl)

Przełom zimy i wiosny to czas szczególnie niebezpieczny# dla lasów. Sucha ściółka, brak opadów oraz działalność człowieka sprzyjają powstawaniu pożarów. Leśnicy i strażacy apelują o ostrożność oraz przypominają, że wypalanie traw jest nielegalne i bardzo groźne.

Jak co roku 1 marca Państwowa Straż Pożarna rusza z ogólnopolską kampanią społeczną „Stop Pożarom Traw”. Jej główny cel to zwiększenie świadomości społecznej i przeciwdziałanie niebezpiecznemu procederowi wypalania traw. Dla leśników temat jest niezwykle ważny, bo bardzo często pożary traw przyczyniają się do pożarów lasów.

Wiosna - okres największego zagrożenia pożarowego w lasach 

Wraz z nadejściem wiosny znacząco rośnie zagrożenie pożarowe w lasach. Przełom zimy i wiosny jest jednym z najbardziej niebezpiecznych okresów pod względem występowania pożarów lasów w Polsce.

Mimo śnieżnej zimy, po ustąpieniu pokrywy śnieżnej na dnie lasu pozostaje duża ilość suchego materiału organicznego - zeszłorocznych liści, igliwia, traw i drobnych gałęzi. Warstwa ta, nazywana ściółką leśną, bardzo szybko wysycha pod wpływem wiatru i promieniowania słonecznego. W takich warunkach nawet niewielkie źródło ognia może doprowadzić do pożaru.

Dodatkowym czynnikiem zwiększającym zagrożenie pożarowe w lasach jest niewielka ilość opadów oraz duże wahania temperatury wczesną wiosną. Ściółka staje się wtedy łatwopalna, a ogień może rozprzestrzeniać się bardzo szybko.

Strażacy zwracają uwagę, że pożary lasów stanowią poważne zagrożenie dla środowiska, ludzi oraz infrastruktury. Ogień może rozprzestrzeniać się na pobliskie zabudowania, a powstające zadymienie utrudnia widoczność na drogach i stwarza niebezpieczeństwo dla uczestników ruchu drogowego. 

Od 2 stycznia 2026 roku obowiązują surowsze kary za wypalanie traw, rozniecanie ognia oraz inne zachowania stwarzające zagrożenie pożarowe w miejscach publicznych, na terenach leśnych i zurbanizowanych. Najważniejsze zmiany to podniesienie górnej granicy grzywny za sprowadzenie zagrożenia pożarowego z 5 tys. zł do 30 tys. zł oraz podwyższenie maksymalnej wysokości mandatu karnego z 500 zł do 5 tys. zł, a w przypadku popełnienia kilku wykroczeń jednym czynem – z 1000 zł do 6 tys. zł.

Człowiek najczęstszą przyczyną pożarów lasów

Statystyki pokazują, że zdecydowana większość pożarów lasów w Polsce powstaje w wyniku działalności człowieka. Najczęściej są to:

- nieostrożne obchodzenie się z ogniem,

- wyrzucanie niedopałków papierosów,

- rozpalanie ognisk w miejscach niedozwolonych,

- podpalenia,

- wypalanie pozostałości roślinnych na łąkach i nieużytkach.

Warto przypomnieć, że zgodnie z przepisami rozniecanie ognia w lesie oraz w odległości do 100 metrów od jego granicy jest zabronione, poza miejscami wyznaczonymi przez właściciela lub zarządcę terenu. Przepisy te reguluje Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (t. j. Dz. U. z 2005 r. nr 45, poz. 435 ze zmianami), a dokładnie Art. 30 ust. 3 pkt 3, który mówi nam, że "w lasach oraz na terenach śródleśnych, jak również w odległości do 100 m od granicy lasu, zabrania się działań i czynności mogących wywołać niebezpieczeństwo, a w szczególności: rozniecenia ognia poza miejscami wyznaczonymi do tego celu przez właściciela lasu lub nadleśniczego, korzystania z otwartego płomienia, wypalania wierzchniej warstwy gleby i pozostałości roślinnych”. 

Leśnicy i strażacy podkreślają, że większości pożarów w lasach można zapobiec poprzez odpowiedzialne zachowanie i przestrzeganie podstawowych zasad bezpieczeństwa.

Wypalanie traw - poważne zagrożenie dla lasów

Wczesną wiosną jednym z największych zagrożeń dla lasów jest wypalanie traw. Każdego roku dochodzi do wielu pożarów spowodowanych celowym podpalaniem suchych traw i pozostałości roślinnych.

Ogień rozprzestrzenia się bardzo szybko, zwłaszcza przy silnym wietrze i niskiej wilgotności powietrza. W takich warunkach płomienie łatwo przenoszą się z łąk, pól czy nieużytków na sąsiednie tereny leśne.

Wypalanie traw jest nie tylko niebezpieczne, ale również nielegalne. Określa to m.in. ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. nr 92, poz. 880 z późn. zm.): Art. 124. „Zabrania się wypalania łąk, pastwisk, nieużytków, rowów, pasów przydrożnych, szlaków kolejowych oraz trzcinowisk i szuwarów” oraz Art. 131: „Kto wypala łąki, pastwiska, nieużytki, rowy, pasy przydrożne, szlaki kolejowe, trzcinowiska lub szuwary - podlega karze aresztu albo grzywny”.

Proceder ten powoduje poważne szkody w środowisku - niszczy siedliska wielu gatunków zwierząt, zabija drobne organizmy glebowe oraz prowadzi do degradacji gleby.

Pożary wywołane wypalaniem traw często wymykają się spod kontroli i wymagają interwencji wielu jednostek straży pożarnej.

Jak działa system ochrony przeciwpożarowej w Lasach Państwowych

Lasy Państwowe prowadzą jeden z najbardziej rozbudowanych systemów ochrony przeciwpożarowej lasów w Europie. Jego celem jest szybkie wykrywanie pożarów oraz sprawne prowadzenie akcji gaśniczych.

System ochrony przeciwpożarowej obejmuje m.in.:

- sieć wież i punktów obserwacyjnych, z których monitorowane są duże obszary leśne,

- patrole naziemne i lotnicze,

- punkty alarmowo-dyspozycyjne, które koordynują działania ratownicze.

- dojazdy pożarowe i punkty czerpania wody, umożliwiające szybkie dotarcie do miejsca pożaru, 

- system prognozowania zagrożenia pożarowego w lasach, który pozwala określać aktualny stopień zagrożenia. 

W okresie największego ryzyka, od wczesnej wiosny do jesieni, leśnicy prowadzą stały monitoring sytuacji pożarowej. Dzięki temu wiele pożarów lasów wykrywanych jest na bardzo wczesnym etapie, co pozwala ograniczyć ich skutki.

Polska znajduje się w ścisłej czołówce europejskiej pod względem liczby pożarów lasów. Zajmujemy trzecie miejsce, przed nami są tylko Portugalia i Hiszpania. Jednak, właśnie dzięki tak sprawnemu systemowi ochrony przeciwpożarowej w Lasach Państwowych, mamy pożary niewielkie – biorąc pod uwagę powierzchnię jesteśmy zazwyczaj dopiero na ok 10 miejscu (w 2024 r. Polska zajmowała 15. miejsce).

Ochrona lasów przed pożarami to wspólna odpowiedzialność

Ochrona lasów przed ogniem nie jest wyłącznie zadaniem służb. Ogromne znaczenie ma także odpowiedzialne zachowanie wszystkich osób korzystających z terenów leśnych.

Podczas pobytu w lesie warto pamiętać o kilku podstawowych zasadach:

- nie rozpalaj ognia poza miejscami wyznaczonymi,

- nie wyrzucaj niedopałków papierosów,

- nie wypalaj traw ani pozostałości roślinnych,

- nie wjeżdżaj samochodem do lasu poza wyznaczonymi drogami.

Jeśli zauważymy ogień lub dym w lesie, należy jak najszybciej powiadomić służby ratunkowe, dzwoniąc pod numer 112.

Bezpieczeństwo polskich lasów zależy od nas wszystkich. Odpowiedzialne zachowanie może zapobiec tragedii i uchronić cenne przyrodniczo obszary przed zniszczeniem. 

Materiał: lasy.gov.pl

Powrót Drukuj